صفحه جدید پیش فروش بلیط قطار مستربلیط رونمایی شدسردار رادان: در جنگ احتمالی آینده، جغرافیا دیگر معنایی نخواهد داشتخیزش بیپایان در قاره سبزآثار هرمز به والاستریت میرسدخطر عادت به مسائل حلنشدهبازدارندگی حداکثری صورت تمدنی انتقامزلزله ۴.۱ریشتری بم را لرزاند«هالووین» خونین در آمریکا؛ موج تیراندازیهای مرگبار در ۱۱ ایالت
استقلال و عزت ملی، از بنیادی ترین ارکان حیات سیاسی ملت‌ها و از مؤلفه‌های اصلی حاکمیت یک کشور به شمار می‌رود. تاریخ معاصر ایران، به ویژه در دوران خودکامه و زورگو سراسر تاریک سلطنت پهلوی، گواهی روشنی بر پیامدهای وابستگی به قدرت‌های سلطه‌گر و واگذاری امتیازات تحقیرآمیز به بیگانگان است. در این میان، لایحه «اجازه استفاده مستشاران آمریکایی در ایران از مصونیت ها و معافیت های قرارداد وین» معروف به کاپیتولاسیون؛ که در آن مستشاران نظامی آمریکایی و خانواده های آنها در ایران از نظر قضایی در برابر قوانین ایران مصونیت و معافیت برخوردار بودند و در صورت ارتکاب جرم و بزه، طبق قانون کشور خودشان محاکمه شوند. یکی از آشکارترین جلوه‌های نقض استقلال قضایی و خدشه دارشدن حیثیت ملی ایران و ایرانیان بود؛ قانونی که به موجب آن، مستشاران نظامی آمریکایی از مصونیت قضایی برخوردار می شدند و دستگاه قضایی کشور از رسیدگی عادی به جرائم آنان محروم می‌ماند. این اقدام، نه تنها نشانه‌ای از وابستگی عمیق رژیم پهلوی به ایالات متحده آمریکا بود، بلکه تصویری روشن از مناسبات نا برابر میان حاکمیت وابسته و مستبد به قدرت چپاولگر و استکباری را به نمایش گذاشت. در چنین شرایطی، قیام اعتراضی امام خمینی(ره) علیه کاپیتولاسیون، به نقطه عطفی در مبارزه و اراده ملت ایران با استبداد داخلی و سلطه خارجی که به پیروزی انقلاب اسلامی تبدیل شد.
از منظر امام مجاهد شهید عظیم الشان انقلاب، «کاپیتولاسیون» به معنای این است که: آمریکاییها یا افراد وابسته به هر قدرت بیگانه مسلّطی در هر کشور دیگر، اگر جنایتی کردند، دستگاه قضایی آن کشور حق ندارد جنایت آنها را رسیدگی کند، به محاکمه آنها بپردازند و حکم صادر کند (۱۲/۰۸/۱۳۷۸). رژیم طاغوت پهلوی به خاطر وابستگی اش به آمریکا، در مجلس آن روز تصویب کردند که مأمورین آمریکایی از دادگاه های ایران و امکانات قضائی و امنیتی ایران معافند. این اسمش کاپیتولاسیون است. از نظر خود آمریکائی ها، رابطه ی بین آمریکا و کشورهای به قول خودشان جهان سوم، رابطه ی ارباب و رعیت است (۱۲/۰۸/۱۳۸۹). این، روشن ترین، صریح ترین و گویا ترین تبیین از قانون کاپیتولاسیون بود که امام شهید انقلاب اسلامی در سخنرانی خود بیان نمودند.
پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و گسترش نفوذ سیاسی، نظامی و اقتصادی آمریکا در ایران، زمینه برای تحمیل خواسته‌های ظالمانه واشنگتن بر رژیم خود فروخته پهلوی بیش از پیش فراهم شد. در همین چارچوب، دولت آمریکا خواستار اعطای مصونیت قضایی به مستشاران نظامی خود در ایران شد؛ با وجود آن که این قانون از زمان نخست وزیری علی امینی جریان یافت، اما لایحه آن در دوره اسدالله علم تدوین شد. ولی بناء به دلایلی ادامه نخست وزیری علم صلاح دانسته نشد و برکنار گردید. آمریکایی ها به حسنعلی منصور را که از کارگزاران آمریکایی رژیم پهلوی محسوب می شد که طبق اسناد ساواک «آدم کم مغز و بی لیاقت» بر شمرده می شد، برای تصدی سمت نخست وزیری به محمد رضا شاه پیشنهاد دادند. با روی کار آمدن منصور، لایحه کاپیتولاسیون را به شکل ماده واحده به مجلس سنا فرستاد و در تاریخ ۳ مرداد ۱۳۴۳ مقارن با ۱۲ شب به تصویب رسید. در ادامه، دوره حسنعلی منصور عضو ارشد انجمن فراماسونری (کیهان،۰۳/۰۸/۱۴۰۲)، به مجلس شورای ملی برده می شود و سرانجام لایحه خفت بار کاپیتولاسیون در ۲۱ مهر ۱۳۴۳ بی سروصدا در کنار سکوت مطبوعات و مخالفت واقعی نمایندگان مجلس وقت به تصویب رسید. چنین تصمیمی، جلوه ای آشکار از نادیده گرفتن شأن ملت ایران و ترجیح اراده قدرت بیگانه بر حقوق و حاکمیت ملی بود. در این میان، اهدافی همچون تحقیر ملت ایران، گسترش حضور اتباع آمریکایی، تأمین منافع اقتصادی و تقویت برتری جویی آمریکا در منطقه، از جمله انگیزه های مطرح شده در بررسی این امتیاز به شمار می‌رود.
پس از تصویب این لایحه بر باد دهنده استقلال و کرامت ملی، امام خمینی(ره) با موضع گیری قاطع و تاریخی خود، در برابر این اقدام ایستادند. ایشان با تکیه بر اصل نفی سبیل، در روز ۲۰ جمادی الثانی برابر با چهارم آبان ۱۳۴۳، طی سخنرانی افشاگرانه و شدید اللحن در جمع مردم که با آیه «استرجاع» (انا لله و انا الیه راجعون) شروع کردند، ابعاد سیاسی، حقوقی و اعتقادی این مصوبه را آشکار ساختند و آن را نشانه ای از وابستگی و ذلت رژیم پهلوی دانستند. امام خمینی(ره) با محکوم کردن این قانون، روز تصویب کاپیتولاسیون را «روز عزای ملت» نامیدند و آن را سندی بر تحقیر مردم ایران و نادیده گرفتن استقلال کشور معرفی کردند و ایشان در بخش هایی از این سخنران بیان داشتند که «ما را فروختند، استقلال ما را فروختند …،ملت ایران را از سگهای آمریکا پست تر کردند، اگر چنانچه کسی سگ آمریکایی را زیر بگیرد بازخواست می‌کنند، اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد بازخواست می‌کنند و اگر چنانچه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، مرجع ایران را زیر بگیرد، بزرگ ترین مقام را زیر بگیرد هیچ کس حق تعرض ندارد، چرا؟».
پاسخ رژیم طاغوت به اعتراض قاطع امام خمینی(ره)، تبعید ایشان به ترکیه در سال ۱۳۴۳ بود. این اقدام، تلاشی برای خاموش کردن صدای اعتراض و جلوگیری از گسترش نهضتی بود که استقلال، رهایی از سلطه بیگانه و استبداد وابسته داخلی را در کانون مطالبات خود قرار داده بود. با این حال، تبعید نتوانست اراده مبارزاتی فولادین و عزم راسخ امام را در برابر استبداد داخلی و استکبار خارجی متوقف سازد. ایشان در دوران اقامت در ترکیه، عراق و سپس فرانسه، از طریق سخنرانی‌ها، پیام‌ها، نامه ها و ارتباط با نیروهای مبارز، مسیر نهضت اسلامی را ادامه دادند. موضع گیری قاطع امام خمینی(ره) را باید بخشی از حرکت بزرگ تری دانست که در نهایت، با پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷، به برچیده شدن نظام سلطنتی و دگرگونی بنیادین مناسبات سیاسی و اجتماعی ایران انجامید.
سه ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، زمینه لغو و ملغی شدن رسمی امتیاز کاپیتولاسیون فراهم شد و قانون مربوط به استفاده مستشاران نظامی آمریکایی از این امتیاز، در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۵۸ براساس مصوبه شورای انقلاب لغو گردید. متن لایحه چنین است: «قانون مصوب ۲۱ مهر ۱۳۴۳ راجع به استفاده مستشاران نظامی امریکا در ایران از مصونیت های خاص و معافیت های قرارداد وین لغو می شود». سرانجام این لکه ننگ تاریخی سیاه از دامن پاک ملت ایران زوده شد. این اقدام، صرفاً پایان یک مصوبه ننگین نبود؛ بلکه نشانه‌ای از اراده نظام جمهوری اسلامی ایران برای بازگرداندن استقلال قضایی و صیانت از حاکمیت ملی بود. لغو کاپیتولاسیون، در امتداد همان آرمان استقلال خواهانه‌ای قرار داشت که امام خمینی(ره) سال‌ها پیش، با ایستادگی و مبارزه در برابر رژیم تا بن دندان وابسته پهلوی و سلطه آمریکا، پرچم آن را برافراشته بودند.
