فرسودگی شبکه فاضلاب در جنوب تهران؛ گرفتگی‌های مکرر از کجا می‌آیند؟

گرفتگی لوله فاضلاب در بسیاری از ساختمان ها بعد از باز شدن مسیر برای مدت طولانی تکرار نمی شود. اما در برخی از محله های جنوب تهران این مشکلات مدام تکرار می شوند که نشان دهنده رسوب گرفتن لوله ها، تغییر تعداد واحدها، تراکم جمعیت و وضعیت غیراستاندارد شبکه فاضلاب محله می باشند. به همین دلیل، برای پیدا کردن علت گرفتگی های مکرر باید علاوه بر نحوه استفاده از لوله ها، سن ساختمان، وضعیت تاسیسات و ویژگی های بافت هر محدوده را نیز در نظر گرفت.

بافت شهری جنوب تهران چه ویژگی هایی دارد؟

مناطق ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹ و ۲۰ بخش مهمی از محدوده جنوب تهران را تشکیل می دهند. منطقه ۱۷ از محدوده های پرتراکم شهر محسوب می شود و در بخش هایی از مناطق ۱۵، ۱۶، ۱۸ و ۲۰ نیز محله های قدیمی و بافت فرسوده وجود دارد. در سال های اخیر نوسازی باعث شده ساختمان های چند واحدی جدید در کنار خانه و ساختمان های قدیمی قرار بگیرند. علاوه بر افزایش تعداد واحدها و ساکنان، در بخش هایی از جنوب تهران مراکز تجاری و کارگاهی نیز با بافت مسکونی ترکیب شده اند.

این تغییرات میزان استفاده از لوله های فاضلاب را نسبت به گذشته افزایش داده است، اما  لوله کشی همچنان فرسوده و متناسب با شرایط سال های قبل است. به همین دلیل لوله ها در فاصله کوتاه دچار گرفتگی می شوند. به همین دلیل مراکز لوله بازکنی جنوب تهران مدام در محله های مختلف خدمات ارائه می دهند.

علت گرفتگی مداوم فاضلاب در بافت قدیمی جنوب تهران

اگر لوله فاضلاب ساختمان قدیمی مدام می گیرد، همیشه به معنای استفاده زیاد و نادرست از لوله ها نیست. مشکلاتی که در ساختار شبکه فاضلاب و لوله کشی وجود دارند اصلی ترین دلیل این قبیل مشکلات هستند. در مناطق جنوب تهران و بافت قدیمی آن، چند دلیل مهم برای گرفتگی مدام لوله فاضلاب وجود دارد که عبارتند از:

رسوب گرفتن لوله ها

با گذشت زمان مقدار زیادی از چربی، املاح و مواد شوینده و غیره در داخل لوله های فاضلاب تجمع کرده و لایه های ضخیم رسوبی را بوجود می آورند. این لایه ها فضای داخلی لوله را تنگ می کنند و فاضلاب به سختی از این مسیر عبور می کند. در ساختمان های بسیار قدیمی و فرسوده نمی توان این مشکل را با مواد شیمیایی جرم گیر حل کرد. چون لوله ها فرسوده هستند و این مواد باعث خوردگی می شوند.

فرسودگی لوله های قدیمی

با گذشت زمان، بافت لوله های فاضلاب به مرور دچار خوردگی و آسیب می شوند. ترک و شکستگی این لوله ها و زبر شدن بدنه داخلی آنها باعث می شود مواد جامد نتوانند براحتی در مسیر حرکت کنند. به همین دلیل این مواد در لوله تجمع کرده و باعث گرفتگی می شوند. در ساختمان های بسیار قدیمی، لوله های توکار به دلیل فشار خاک دچار تغییر شکل و گاهی شکستگی می شوند و فاضلاب براحتی تخلیه نمی شود.

ورود مصالح ساختمانی هنگام بازسازی

یکی از دلایلی که تقاضا برای لوله بازکنی نازی آباد و سایر محله هایی که بازسازی زیادی داشته اند، ورود مصالح ساختمانی به داخل لوله ها است. اگر هنگام تخریب و بازسازی ورودی کف شور و لوله بسته نباشند، موادی مانند سیمان، گچ، دوغاب، خاک و نخاله های ریز وارد مسیر فاضلاب می شوند. این مواد در زانو و بخش های کم شیب باقی می مانند و مسیر عبور فاضلاب را باریک می کنند.

متاسفانه در بازسازی ساختمان به این موارد توجه نمی شود و باز کردن این نوع گرفتگی نیاز به ابزارهای پیشرفته و گاهی تخریب دارد.

نشست ساختمان و تغییر شیب لوله

در بافت های فرسوده زمین نشست می کند و شیب لوله های داخل ساختمان تغییر می کند. در این شرایط مقداری از فاضلاب و مواد جامد در نقاط کم شیب باقی می مانند و دوباره لوله در فاصله کوتاه می گیرد.

نفوذ ریشه درختان به داخل لوله

در محله های جنوب تهران هنوز تعداد زیادی خانه های ویلایی وجود دارد و علت گرفتگی مدام لوله فاضلاب آنها، ریشه درختان است! اگر در حیاط خانه درختان بزرگ وجود دارد، ریشه آنها به سمت نم و رطوبت در خاک حرکت می کند. اگر لوله فاضلاب کوجک ترین ترک و نشتی داشته باشد، ریشه از همان نقطه وارد لوله می شود.

اتصالات قدیمی و تعمیرات غیراصولی

در بسیاری از ساختمان ها لوله کشی اولیه استاندارد است، اما تعمیرات غیراصولی باعث مشکل در آنها می شود. تعویض بخشی از لوله، تغییر مسیر یا استفاده از اتصالات نامناسب باعث اختلاف قطر یا تغییر شیب می شود.

افزایش مصرف نسبت به ظرفیت اولیه

تراکم جمعیت به تنهایی باعث گرفتگی لوله ها نیست، اما مقدار فاضلاب ساختمان را افزایش می دهد. زمانی تراکم جمعیت اهمیت دارد که یک ساختمان قدیمی با لوله کشی اولیه به مرور به واحدهای بیشتری تقسیم شده و تعداد ساکنان افزایش پیدا کنند. در نتیجه، مقدار فاضلاب افزایش پیدا می کند و لوله ها نمی توانند با سرعت تخلیه را انجام دهند و به مرور رسوب می گیرند.

مناطق پرتراکم جنوب تهران با چه مشکلاتی در شبکه فاضلاب روبرو هستند؟

محله های جنوب تهران از نظر تراکم ساختمان، جمعیت، نوع ساختمان و شرایط شبکه فاضلاب با هم تفاوت زیادی دارند. به همین دلیل، هر یک از این مناطق با مشکلات خاصی در لوله های فاضلاب ساختمان ها مواجه هستند. در جدول زیر محله های جنوب تهران را براساس نوع مشکلاتشان در شبکه فاضلاب دسته بندی شده است:

چطور از گرفتگی مداوم لوله در ساختمان های قدیمی جلوگیری کنیم؟

واقعیت این است که ارائه راهنمای پیشگیری از گرفتگی لوله فاضلاب برای ساختمان های قدیمی نمی تواند معجزه کند. چون لوله هایی که رسوب گرفته اند یا شکل و ساختار آنها تغییر کرده است باید تعویض شوند! اما چند نکته زیر می تواند احتمال تکرار گرفتگی لوله فاضلاب را کاهش دهد:

·         علت گرفتگی های تکراری را پیدا کنید: اگر یک مسیر در فاصله کوتاه چند بار دچار گرفتگی می شود، به جای فنر زدن مداوم باید احتمال رسوب شدید، شکستگی، تغییر شیب یا ایراد اتصالات بررسی شود.

·         از ورود چربی و مواد جامد جلوگیری کنید: روغن، پسماند غذا، دستمال و مواد مشابه به مرور در لوله های قدیمی تجمع پیدا می کنند و مسیر را تنگ می کنند.

·         بعد از بازسازی مسیرها را بررسی کنید: در ساختمان های بازسازی شده، ورود سیمان، گچ، دوغاب و مصالح باعث گرفتگی های بعدی می شوند.

·         وضعیت لوله های حیاط را کنترل کنید: در خانه های قدیمی حیاط دار، نفوذ ریشه درختان به لوله های ترک خورده یا اتصالات فرسوده باعث گرفتگی می شوند.

·         در گرفتگی های مکرر مسیر لوله بررسی شود: اگر گرفتگی دوباره برمی گردد، مسیر با دوربین بازرسی باید بررسی شود تا محل شکستگی، رسوب یا سایر موانع را مشخص شوند.

·         لوله ها را ترمیم یا تعمیر کنید: اگر علت اصلی، شکستگی، نشست، شیب نامناسب یا فرسودگی شدید باشد، به جای باز کردن موقت لوله، باید آن را تعویض کنید.

مشکل از لوله ساختمان است یا شبکه فاضلاب محله؟

دقت داشته باشید که تمام مشکلات لوله های فاضلاب به دلیل لوله کشی داخلی ارتباط ندارد و گاهی شبکه فاضلاب محله باید بررسی شود. به عنوان مثال، اگر کندی تخلیه فقط در یک سینک، کف شور یا سرویس بهداشتی مشاهده شود، باید همان لوله داخلی بررسی شود. درگیر شدن چند خروجی یا چند واحد نشانه گرفتگی رایزر یا لوله اصلی ساختمان باشد. اگر چند ساختمان یک کوچه یا محدوده همزمان با پس زدگی فاضلاب یا مشکل در تخلیه مواجه هستند، شبکه محله باید بررسی شود.

در جدول زیر مشخص شده است که گرفتگی در هر بخش از لوله کشی و شبکه فاضلاب چه نشانه هایی دارد تا راحت تر بتوانید برای رفع مشکل تصمیم بگیرید.

جمع بندی

براساس اطلاعاتی که در این مطلب ارائه شد، در بافت قدیمی جنوب تهران اصلی تررین دلیل برای گرفتگی مداوم لوله ها، رسوب در لوله های قدیمی، نفوذ ریشه درختان، ورود مصالح ساختمانی به لوله بعد از بازسازی و افزایش تراکم جمعیت ساختمان بدون تغییر در لوله کشی اولیه می باشد. اما، گرفتگی همزمان لوله فاضلاب چند ساختمان در یک کوچه نشان دهنده مشکل در شبکه فاضلاب محله است.