در تاریخ ملت‌ها، کم نیستند کشورهایی که با مرگ یک پادشاه، یک رئیس‌جمهور، یک فرمانده یا حتی یک دانشمند برجسته، دچار بحران و آشفتگی شده‌اند. گاه یک ترور، یک حادثه یا یک شکست نظامی، سرنوشت یک کشور را برای دهه‌ها تغییر داده است.

جنگ و بحران، فقط میدان نبرد و عرصه سیاست نیست؛ پیش از آنکه در مرزها و جغرافیا رخ دهد، در سبک زندگی، نوع نگاه، الگوی مصرف، سطح انتظارات و کیفیت روابط میان مردم و حاکمان خود را نشان می‌دهد. بسیاری از ملت‌ها نه در میدان جنگ، بلکه در ناتوانی از سازگار شدن با اقتضائات روزهای سخت آسیب دیده‌اند.

تاریخ، همیشه با قدرت‌ها نوشته نشده است؛ گاهی با خون نوشته شده است. آنچه عاشورا را پس از چهارده قرن زنده نگه داشته، نه شمشیرهای سپاه یزید، بلکه قطرات خون مظلومی است که خدا اراده کرد تا «ثارالله» باشد؛ خونی که از زمین فراتر رفت و در رگ‌های تاریخ جاری شد. از همین رو، هرگاه ملتی توانسته است میان امروز خود و عاشورا پلی برقرار کند، از یک اجتماع پراکنده به یک امت تاریخی تبدیل شده است.

انسان‌ها یکسان زندگی نمی‌کنند و یکسان هم از دنیا نمی‌روند. بعضی با مرگ، پرونده حضورشان در دنیا بسته می‌شود و تنها خاطره‌ای از آنان باقی می‌ماند؛ اما گروهی دیگر، چنان با حقیقت پیوند خورده‌اند که مرگ، آغاز فصل تازه‌ای از اثرگذاری آنان است.

شهادت، پایان هیچ انسانی نیست؛ به طریق اولی، پایان رهبری در تراز قائد شهید نیست و در عوض، آغاز مسئولیت یک امت است. هر شهیدی، به اندازه افق و آرمانی که برای آن جان داده است، مسئولیت می‌آفریند.

تحولات ماه‌ها و سال‌های اخیر بار دیگر یک حقیقت مهم را آشکار کرد؛ در جهانی که قدرت، امنیت و منافع ملی همچنان تعیین‌کننده‌ترین مؤلفه‌های روابط بین‌الملل هستند، هیچ کشوری نمی‌تواند سرنوشت خود را به وعده‌ها، لبخندها یا توافقات روی کاغذ گره بزند. تجربه‌های مکرر نشان داده است که دشمنی که اصل موجودیت، استقلال و پیشرفت یک ملت را برنمی‌تابد، حتی اگر پشت میز مذاکره بنشیند، از طراحی، برنامه‌ریزی و اقدام علیه آن ملت دست نخواهد کشید.

تاریخ، دانشگاهی است که شهریه آن را ملت‌ها با خون و رنج می‌پردازند. ملت‌های هوشمند اما از هر تجربه، سرمایه‌ای برای آینده می‌سازند و اجازه نمی‌دهند هزینه‌های پرداخت‌شده بی‌ثمر بماند. جنگ دوازده‌روزه و نبرد رمضان، مجموعه‌ای از آموزه‌های راهبردی را پیش روی ما قرار می‌دهد که فراتر از یک مقطع زمانی یا یک جغرافیای خاص است.

غدیر، فقط معرفی یک جانشین برای پس از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله نبود؛ غدیر اعلام یک مکتب بود. مکتبی که قرار بود دین را از تحریف، جامعه را از سرگردانی و انسان را از گم‌گشتگی نجات دهد.

همیشه یکی از خطرناک‌ترین اتفاقات، تحریف مفاهیم روشن است. گاهی یک جمله صریح درباره وحدت و انسجام ملی گفته می‌شود، اما عده‌ای چون نمی‌خواهند هزینه تبعیت از آن را بپردازند، تلاش می‌کنند معنای آن را وارونه جلوه دهند.

بخش قابل توجهی از ناکامی‌های فردی و جمعی، نه از فقدان امکانات و ظرفیت‌ها، بلکه از خطا در تشخیص «زمان مناسب» ناشی می‌شود. بسیاری از تصمیم‌ها، فی‌نفسه تصمیم‌های نادرستی نیستند؛ آنچه آن‌ها را به شکست می‌کشاند، انتخابِ نابه‌هنگام است.

گاهی بدترین ظلم‌ها، نه به انسان‌ها که به «خوبی‌ها» می‌شود. ظلم فقط آن نیست که حقی را بگیرند، خونی بریزند یا آبرویی را ببرند.

در روزگاری که جهان، بیش از همیشه میدانِ جنگ روایت‌هاست، هر ملتی که زبان خویش را نگاه ندارد، گویی ریشه خویش را در باد رها کرده است. ایران، اما، تنها یک سرزمین نیست؛ ایران، حافظه‌ای ممتد در طول قرن‌هاست که با واژه زنده مانده، با شعر قد کشیده و با حماسه دوام آورده است.

حضور مردم در خیابان‌ها، فقط یک صحنه‌ اجتماعی نیست؛ یک پیام است. پیامی روشن به مسئولان و نیروهای مسلح که «پشت شما خالی نیست». در روزگاری که تصمیم‌های بزرگ، هزینه‌های بزرگ دارد، همین حسِ پشتوانه‌ مردمی است که دل‌ها را قرص می‌کند و گام‌ها را استوارتر.

نامگذاری معابر، اگر صرفا یک تصمیم اداری تلقی شود، از حقیقت آن فاصله گرفته‌ایم. خیابان‌ها و کوچه‌ها فقط مسیر عبور نیستند؛ حافظه‌اند. هر نام، لایه‌ای از تاریخ، عاطفه و تجربه زیسته مردم را در خود نگه می‌دارد.